Makat çatlağı belirtileri ve tedavi süreci, dışkılama sırasında ortaya çıkan keskin ağrı ve parlak kırmızı kanama yaşayan kişilerin en sık araştırdığı konular arasında yer alır. Anal fissür, anüs girişini kaplayan hassas deri tabakasında oluşan küçük bir yırtıktır. Halk arasında makat çatlağı olarak da bilinen bu durum, özellikle sert ve büyük dışkının bölgeyi zorlamasıyla gelişir. Çatlak küçük olsa bile makat çevresindeki kasların kasılmasına yol açarak günlük yaşamı etkileyen yoğun bir ağrı oluşturabilir.
Birçok kişi utanma veya çekinme nedeniyle doktora gitmeyi erteler. Ancak makat ağrısı ve kanama yalnızca anal fissürden kaynaklanmaz. Hemoroid, enfeksiyon, bağırsak hastalıkları ve farklı anorektal sorunlar da benzer şikâyetlere yol açabilir. Bu nedenle belirtiler uzadığında ya da tekrar ettiğinde uzman değerlendirmesi önem taşır.
Anal Fissür Neden Oluşur?
Anal fissürün en sık görülen nedeni kabızlık ve sert dışkıdır. Kişi dışkılama sırasında fazla ıkındığında veya büyük bir dışkı çıkardığında anüs çevresindeki deri zarar görebilir. Oluşan yırtık ağrıya, ağrı ise makat kaslarının istemsiz biçimde kasılmasına yol açar. Kas spazmı bölgedeki kan akışını azaltarak çatlağın iyileşmesini zorlaştırabilir.
Sık yaşanan ishal de anal kanalı tahriş ederek makat çatlağına zemin hazırlayabilir. Bunun yanında doğum sırasında oluşan baskı, bölgeye yönelik travmalar ve bazı bağırsak hastalıkları da anal fissürle bağlantı gösterebilir. Crohn hastalığı gibi iltihaplı bağırsak hastalıkları, sıradan fissürlerden farklı yerleşim ve görünüm gösteren çatlaklara neden olabilir.
Anal fissür her yaşta görülebilir. Bebeklerde, çocuklarda ve yetişkinlerde ortaya çıkabilen bu sorun, özellikle uzun süren kabızlık yaşayan kişilerde daha sık karşılaşılır. Kişinin ağrı korkusuyla tuvalet ihtiyacını ertelemesi dışkının bağırsakta daha uzun süre kalmasına ve sertleşmesine yol açar. Böylece çatlak yeniden açılır ve ağrı-kabızlık döngüsü devam eder.
Makat Çatlağı Belirtileri Nelerdir?
Makat çatlağının en belirgin işareti, dışkılama sırasında hissedilen keskin ve yakıcı ağrıdır. Hastalar bu ağrıyı çoğu zaman cam kesiği, bıçak saplanması veya yoğun yanma hissi şeklinde tarif eder. Ağrı tuvalet sonrasında hemen kaybolmayabilir; birkaç dakika sürebileceği gibi saatler boyunca da devam edebilir. Dışkılamalar arasındaki dönemde ise kişi çoğunlukla daha rahat hisseder.
Bir diğer yaygın belirti parlak kırmızı kanamadır. Kan genellikle tuvalet kâğıdında, dışkının dış yüzeyinde veya klozette az miktarda görülür. Koyu renkli dışkı, yoğun kanama ya da dışkının içine karışmış kan farklı hastalıklarla bağlantı gösterebileceği için bu tür belirtilerde tıbbi değerlendirme gerekir.
Anal fissür belirtileri arasında şunlar da yer alabilir:
- Makat çevresinde yanma ve hassasiyet
- Dışkılama sonrasında devam eden zonklama
- Tuvalete gitmekten kaçınma
- Makat girişinde küçük bir çatlak görünümü
- Kronik vakalarda çatlağın yanında küçük bir deri çıkıntısı
Bu belirtiler hemoroidle karıştırılabilir. Hemoroid daha çok şişlik, kaşıntı ve kanamayla ilişkilendirilirken anal fissürde dışkılama sırasında gelişen keskin ağrı daha belirgindir. Yine de yalnızca belirtilere bakarak kesin ayrım yapmak doğru değildir. Hekim genellikle hastanın şikâyetlerini dinleyerek ve bölgeyi nazikçe inceleyerek tanıya ulaşır.
Anal Fissür Tedavisi Nasıl Planlanır?
Anal fissür tedavisi, öncelikle dışkıyı yumuşatmayı, ağrıyı azaltmayı ve kas spazmını kontrol altına almayı hedefler. Yeni başlayan çatlakların önemli bir bölümü beslenme ve tuvalet alışkanlıklarının düzenlenmesiyle birkaç hafta içinde iyileşebilir. Lifli gıdalar tüketmek, yeterli su içmek ve tuvalet ihtiyacını ertelememek dışkının daha rahat çıkmasına yardımcı olur.
Ilık oturma banyosu, makat çevresindeki kasların gevşemesini ve ağrının hafiflemesini destekleyebilir. Özellikle dışkılama sonrasında 10 ila 20 dakika boyunca ılık suda oturmak birçok kişide rahatlama sağlar. Ancak çok sıcak su kullanmak veya bölgeyi sert biçimde temizlemek tahrişi artırabilir.
Doktor, kabızlığı kontrol altına almak için lif takviyesi, dışkı yumuşatıcı veya uygun bir müshil önerebilir. Ağrı için kısa süreli ilaçlar ya da lokal kremler kullanılabilir. Bazı reçeteli kremler makat kasını gevşeterek bölgedeki kan dolaşımını destekler ve çatlağın kapanmasına yardımcı olur. İlaç seçimi kişinin yaşı, mevcut hastalıkları ve kullandığı diğer tedavilere göre değiştiği için gelişigüzel krem kullanmamak gerekir.
Yaklaşık altı haftadan uzun süren çatlaklar kronik anal fissür olarak değerlendirilir. Bu aşamada deri çıkıntısı, çatlak tabanında belirginleşme ve sürekli kas spazmı görülebilir. Kronik vakalar evde uygulanan önlemlere daha zor yanıt verdiği için uzman tedavisi gerekir.
Kronik Anal Fissürde İleri Tedavi Seçenekleri
İlaç tedavisine rağmen kapanmayan makat çatlaklarında botulinum toksini enjeksiyonu gündeme gelebilir. Bu uygulama, makat çevresindeki kasın geçici olarak gevşemesini sağlar. Kas baskısı azaldığında bölgenin kan dolaşımı artar ve çatlak iyileşme fırsatı bulur. Amerikan Kolon ve Rektum Cerrahları Derneği, botulinum toksini enjeksiyonunun kronik fissürlerde belirli oranlarda iyileşme sağlayabildiğini belirtir.
Daha dirençli vakalarda lateral internal sfinkterotomi adı verilen cerrahi yöntem uygulanabilir. Cerrah, iç makat kasının küçük bir bölümünü kontrollü biçimde keserek spazmı azaltır. Bu işlem kronik anal fissür tedavisinde yüksek başarı oranına sahiptir. Buna karşılık gaz veya dışkı kontrolünde geçici ya da nadiren kalıcı sorun yaratma riski bulunduğu için hekim, kişinin kas yapısını ve mevcut risklerini ayrıntılı biçimde değerlendirir.
Tedavi sonrasında ağrının azalması, çatlağın tamamen iyileştiği anlamına gelmez. Dışkının yeniden sertleşmesi bölgeyi tekrar zorlayabilir. Bu nedenle lifli beslenmeyi, yeterli sıvı tüketimini ve düzenli tuvalet alışkanlığını sürdürmek gerekir. Anal fissür tekrarlayabilen bir rahatsızlıktır; özellikle kabızlık devam ettiğinde yeni çatlaklar gelişebilir.
Kanama artıyorsa, ateş veya akıntı gelişiyorsa, makatta şişlik hissediliyorsa ya da şikâyetler birkaç hafta içinde hafiflemiyorsa doktora başvurmak gerekir. Sürekli veya açıklanamayan rektal kanamayı yalnızca makat çatlağına bağlamak doğru değildir. Uzman muayenesi, benzer belirtiler oluşturan diğer hastalıkların ayırt edilmesini sağlar.
