Prolaktin, beyinde bulunan hipofiz bezinin ürettiği ve özellikle süt üretiminde önemli rol oynayan bir hormondur. Gebelik ve emzirme dönemlerinde prolaktin seviyesinin yükselmesi doğal bir süreçtir. Bunun dışında stres, uyku, bazı ilaçlar, hipotiroidi ve hipofiz bezini etkileyen bazı durumlar da prolaktin yüksekliğine yol açabilir. Yüksek prolaktin seviyesi adet düzensizliği, memeden süt gelmesi, cinsel istekte azalma ve üreme fonksiyonlarında değişikliklerle ilişkili olabilir.
Prolaktin Nedir?
Prolaktin, hipofiz bezinin ön bölümündeki hücreler tarafından salgılanan bir hormondur. Hem kadınlarda hem erkeklerde bulunur ancak en bilinen görevi doğum sonrasında süt üretiminin başlamasına ve devam etmesine katkı sağlamaktır.
Prolaktin seviyesi gün boyunca sabit kalmaz. Uyku, stres, fiziksel aktivite ve ölçüm zamanı gibi faktörler hormon seviyesinde geçici değişikliklere yol açabilir.
Bu nedenle kan testinde yüksek prolaktin görülmesi her zaman bir hastalığın varlığını göstermez. Sonucun hangi koşullarda ölçüldüğü de önem taşır.
Prolaktin Ne İşe Yarar?
Prolaktinin temel görevlerinden biri meme dokusunu süt üretimine hazırlamak ve doğum sonrasında süt üretimini desteklemektir. Gebelik sırasında prolaktin seviyesi doğal olarak yükselir.
Hormon aynı zamanda üreme sistemini etkileyen diğer hormonlarla da ilişkilidir. Prolaktinin normalden fazla yükselmesi yumurtlama ve adet döngüsünü etkileyebilir.
Erkeklerde de prolaktin bulunur. Normal hormon dengesi içerisinde üreme sistemiyle ilişkili süreçlerde rol oynar.
Prolaktin Yüksekliği Nedir?
Kandaki prolaktin seviyesinin laboratuvarın belirlediği referans aralığının üzerine çıkması prolaktin yüksekliği veya hiperprolaktinemi olarak adlandırılır.
Ancak prolaktin değeri farklı koşullardan kolayca etkilenebilir. Özellikle stresli bir kan alma süreci bile seviyede geçici yükselmeye neden olabilir.
Bu nedenle hafif yüksek sonuçlar ile sürekli ve belirgin prolaktin yüksekliği aynı şekilde değerlendirilmez. Gerektiğinde ölçüm farklı koşullarda tekrarlanabilir.
Prolaktin Yüksekliği Neden Olur?
Prolaktin yüksekliği fizyolojik nedenlerden bazı sağlık durumlarına kadar farklı faktörlerle ilişkili olabilir.
Gebelik ve Emzirme
Gebelik sırasında prolaktin seviyesinin yükselmesi normaldir. Doğum sonrasında emzirme de prolaktin salgısını uyarır. Bu dönemlerde görülen yüksek değerler vücudun doğal hormon değişimlerinin bir parçasıdır.
Stres ve Uyku
Fiziksel veya psikolojik stres prolaktin seviyesini geçici olarak artırabilir. Uyku sırasında da prolaktin salgısında doğal değişiklikler görülür. Bu nedenle kanın alındığı saat ve kişinin test öncesindeki durumu sonucu etkileyebilir.
Hipotiroidi
Hipotiroidi bazı kişilerde prolaktin seviyesinin yükselmesine neden olabilir. Tiroid hormonları azaldığında hormonal kontrol mekanizmalarında meydana gelen değişiklikler prolaktin salgısını artırabilir.
Bazı İlaçlar
Bazı ilaçlar prolaktinin kontrolünde rol oynayan dopamin sistemini etkileyerek hormon seviyesini yükseltebilir. Bu nedenle prolaktin testi değerlendirilirken kullanılan ilaçların bilinmesi önemlidir.
İlaç kullanımıyla ilgili değişiklikler ise yalnızca sağlık profesyonelinin değerlendirmesi doğrultusunda yapılmalıdır.
Hipofiz Beziyle İlişkili Durumlar
Hipofiz bezinde prolaktin üreten iyi huylu bir oluşum gelişebilir. Bu oluşum prolaktinoma olarak adlandırılır ve prolaktin seviyesinin belirgin şekilde yükselmesine yol açabilir.
Bununla birlikte yüksek prolaktin sonucunun görülmesi tek başına prolaktinoma bulunduğu anlamına gelmez.
Prolaktin Yüksekliği Belirtileri Nelerdir?
Prolaktin yüksekliğinin belirtileri kişinin cinsiyetine, hormon seviyesinin ne kadar yüksek olduğuna ve yüksekliğin süresine göre değişebilir.
Kadınlarda görülebilen belirtiler arasında:
- Adet düzensizliği
- Adetin kesilmesi
- Gebelik veya emzirme dışında memeden süt gelmesi
- Yumurtlama düzeninde değişiklik
- Cinsel istekte azalma
Erkeklerde ise cinsel istekte azalma ve üreme fonksiyonlarında değişiklikler görülebilir. Uzun süreli hormon değişiklikleri her iki cinsiyette de farklı etkiler oluşturabilir.
Prolaktinoma büyük boyutlara ulaştığında baş ağrısı veya görme alanında değişiklik gibi belirtiler de ortaya çıkabilir.
Prolaktin Değeri Kaç Olmalı?
Prolaktin için herkes açısından geçerli tek bir normal değer vermek doğru değildir. Referans aralıkları laboratuvarın kullandığı ölçüm yöntemine, cinsiyete ve gebelik durumuna göre değişebilir.
Bu nedenle test sonucunu değerlendirirken raporda belirtilen referans aralığı dikkate alınır.
Ayrıca tek bir yüksek değer kalıcı prolaktin yüksekliği anlamına gelmez. Özellikle hafif yüksekliklerde test koşulları ve diğer hormon değerleri önem taşır.
Prolaktin Testi Nasıl Yapılır?
Prolaktin düzeyi kan örneği üzerinden ölçülür. Hormon seviyesi uyku ve stresten etkilenebildiği için testin zamanı ve kan alma koşulları sonuç üzerinde etkili olabilir.
Yüksek değer saptandığında durumun nedenini anlamak amacıyla prolaktin ölçümü tekrarlanabilir. TSH ve serbest T4 gibi tiroid testleri de değerlendirmeye dahil edilebilir.
Bazı durumlarda kanda biyolojik etkisi sınırlı olan büyük prolaktin komplekslerinin varlığını araştırmak amacıyla makroprolaktin incelemesi yapılabilir.
Prolaktin ile TSH Arasında İlişki Var mı?
Prolaktin ve tiroid hormonları farklı görevler üstlense de hormonların kontrol mekanizmaları birbiriyle bağlantılıdır.
Primer hipotiroidide tiroid hormonlarının azalmasıyla birlikte beyinden salgılanan TRH artabilir. TRH, TSH üretimini uyardığı gibi prolaktin salgısını da artırabilir. Bu nedenle bazı hipotiroidi vakalarında TSH yüksekliği ile prolaktin yüksekliği birlikte görülebilir.
Bu ilişki, yüksek prolaktin değerlendirmesinde tiroid fonksiyonlarının neden incelenebildiğini açıklar.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
1. Stres prolaktini yükseltir mi?
Evet. Fiziksel ve psikolojik stres prolaktin seviyesinde geçici artışa neden olabilir. Kan alma sırasındaki stres bile bazı kişilerde ölçümü etkileyebilir.
2. Prolaktin yüksekliği adet düzensizliği yapar mı?
Yüksek prolaktin seviyesi yumurtlama mekanizmasını etkileyerek adetlerin seyrekleşmesine veya bazı durumlarda kesilmesine yol açabilir.
3. Hipotiroidi prolaktin yüksekliğine neden olur mu?
Evet, primer hipotiroidi bazı kişilerde prolaktin seviyesinin yükselmesine yol açabilir. Bu nedenle prolaktin yüksekliğinin değerlendirilmesinde tiroid testleri de önem taşıyabilir.
4. Prolaktin yüksekliği her zaman prolaktinoma anlamına mı gelir?
Hayır. Gebelik, emzirme, stres, bazı ilaçlar ve hipotiroidi dahil birçok durum prolaktin seviyesini yükseltebilir. Tek başına yüksek bir test sonucu prolaktinoma anlamına gelmez.
