Hipotiroidi, tiroid bezinin vücudun ihtiyaç duyduğu tiroid hormonlarını yeterli miktarda üretememesiyle ortaya çıkan bir durumdur. Halsizlik, üşüme, kilo artışı, kabızlık, cilt kuruluğu, saçlarda incelme ve konsantrasyon güçlüğü sık görülen belirtiler arasındadır. Hashimoto hastalığı hipotiroidinin yaygın nedenlerinden biridir ancak tiroid bezini veya hormonların kontrol mekanizmasını etkileyen farklı durumlar da hipotiroidiye yol açabilir.
Hipotiroidi Nedir?
Tiroid, boynun ön bölümünde bulunan kelebek şeklinde küçük bir bezdir. T4 (tiroksin) ve T3 (triiyodotironin) hormonlarını üretir. Bu hormonlar metabolizma hızından vücut sıcaklığına, kalp hızından enerji kullanımına kadar birçok sürecin düzenlenmesinde rol oynar.
Hipotiroidide tiroid hormonlarının üretimi veya etkisi yetersiz kalır. Metabolik süreçlerin yavaşlaması nedeniyle vücudun farklı bölgelerinde belirtiler ortaya çıkabilir.
Hastalık çoğu zaman yavaş gelişir. Bu nedenle erken dönemdeki hafif yorgunluk, üşüme veya kilo değişimi gibi belirtiler günlük yaşamın bir parçası olarak değerlendirilebilir.
Hipotiroidi Belirtileri Nelerdir?
Hipotiroidi belirtileri hormon eksikliğinin düzeyine, ne kadar süredir devam ettiğine ve kişinin genel sağlık durumuna göre değişebilir. Her kişide aynı belirtiler veya aynı şiddette yakınmalar görülmez.
Yaygın belirtiler arasında şunlar yer alır:
- Sürekli yorgunluk ve halsizlik
- Soğuğa karşı hassasiyet ve üşüme
- Kilo artışı
- Kabızlık
- Cilt kuruluğu
- Saçlarda incelme veya dökülme
- Kaslarda güçsüzlük, ağrı veya kramplar
- Konsantrasyon güçlüğü
- Düşünme ve hareketlerde yavaşlama
- Kalp hızında yavaşlama
- Yüzde şişkinlik
- Sesin daha boğuk hale gelmesi
- Adet düzeninde değişiklikler
Hipotiroidi belirtilerinin önemli bir bölümü başka sağlık durumlarında da görülebilir. Özellikle yorgunluk, kilo artışı ve saç dökülmesi tek başına hipotiroidiyi göstermez.
Hipotiroidi Neden Olur?
Hipotiroidinin farklı nedenleri vardır. En sık karşılaşılan durum, tiroid bezinin kendisini etkileyen bir sorun nedeniyle yeterli hormon üretememesidir.
Hashimoto Hastalığı
Hashimoto tiroiditi, bağışıklık sisteminin tiroid dokusuna karşı antikor geliştirdiği otoimmün bir hastalıktır. Zaman içerisinde tiroid bezinin hormon üretme kapasitesini azaltarak hipotiroidiye yol açabilir.
Tiroid Bezine Yönelik Tedaviler
Tiroid bezinin bir bölümünün veya tamamının cerrahi olarak çıkarılması hormon üretimini azaltabilir. Tiroid bezini etkileyen bazı tedavilerin ardından da hipotiroidi gelişebilir.
İyot Dengesizliği
Tiroid bezinin hormon üretebilmesi için iyoda ihtiyacı vardır. Yetersiz iyot alımı tiroid hormonu üretimini olumsuz etkileyebilir. Bununla birlikte aşırı iyot alımı da bazı kişilerde tiroid fonksiyonlarını değiştirebilir.
Daha nadir durumlarda hipofiz bezi veya hipotalamusu etkileyen sorunlar, tiroid hormonlarının üretimini kontrol eden mekanizmanın bozulmasına neden olabilir.
Hipotiroidide TSH Değeri Nasıl Değişir?
Tiroid fonksiyonlarını değerlendirmek için kullanılan temel testlerden biri TSH ölçümüdür. TSH, beyinde bulunan hipofiz bezinden salgılanır ve tiroid bezini T4 ve T3 üretmesi için uyarır.
Primer hipotiroidide tiroid yeterince hormon üretemediğinde hipofiz bezi tiroidi daha fazla uyarmaya çalışır. Bu nedenle TSH seviyesi genellikle yükselirken serbest T4 düzeyi düşebilir.
Subklinik hipotiroidide ise TSH yüksek olmasına rağmen serbest T4 değeri laboratuvarın referans aralığında bulunabilir.
TSH için tek bir değer üzerinden yorum yapmak doğru değildir. Referans aralıkları laboratuvara göre farklılık gösterebilir ve sonuçlar serbest T4 gibi diğer ölçümlerle birlikte değerlendirilir.
Hipotiroidi Nasıl Anlaşılır?
Hipotiroidi belirtileri şüphe oluşturabilir ancak hormon seviyelerini görmek için kan testlerinden yararlanılır. TSH ve serbest T4, tiroid fonksiyonlarının değerlendirilmesinde temel ölçümler arasında yer alır.
Hashimoto şüphesinde Anti-TPO ve bazı durumlarda Anti-Tg antikorları da incelenebilir. Bu antikorların varlığı otoimmün tiroid hastalıklarının değerlendirilmesinde bilgi sağlar.
Kan testleri kişinin yaşadığı belirtiler ve sağlık öyküsüyle birlikte anlam kazanır. Tek bir laboratuvar değerinin referans aralığının dışında bulunması her durumda aynı anlama gelmez.
Hipotiroidi ile Hashimoto Aynı Şey mi?
Hipotiroidi ile Hashimoto aynı değildir. Hipotiroidi, vücuttaki tiroid hormonu etkisinin yetersiz olduğu durumu tanımlarken Hashimoto tiroid bezini etkileyen otoimmün bir hastalıktır.
Hashimoto zaman içerisinde hipotiroidiye neden olabilir. Ancak hipotiroidinin tek nedeni Hashimoto değildir.
Ayrıca Hashimoto bulunan herkes başlangıçtan itibaren hipotiroidi yaşamaz. Hastalığın bazı dönemlerinde TSH ve serbest T4 değerleri normal aralıklarda bulunabilir.
Hipotiroidi Metabolizmayı Nasıl Etkiler?
Tiroid hormonları vücudun enerjiyi kullanma hızının düzenlenmesinde önemli rol oynar. Hormonların yetersizliği metabolik süreçlerin yavaşlamasına katkıda bulunabilir.
Bu durum kişinin daha kolay üşümesine, enerji seviyesinin düşmesine ve vücut ağırlığında değişiklikler yaşamasına eşlik edebilir. Bağırsak hareketlerinin yavaşlaması ise kabızlık şikâyetini artırabilir.
Hipotiroidinin metabolizma üzerindeki etkisi kişiden kişiye değişir. Bu nedenle metabolizma hızındaki her değişikliği tiroid hormonlarına bağlamak doğru değildir.
Hipotiroidi Kilo Aldırır mı?
Hipotiroidi kilo artışıyla ilişkilendirilebilir. Metabolik hızdaki değişikliklerin yanı sıra vücudun tuz ve su tutması da tartıdaki artışa katkıda bulunabilir.
Ancak hipotiroidiye bağlı kilo değişiminin miktarı herkeste aynı değildir. Beslenme alışkanlıkları, günlük hareket düzeyi, uyku düzeni ve farklı metabolik faktörler de vücut ağırlığını etkiler.
Bu nedenle açıklanamayan kilo artışı hipotiroidinin belirtilerinden biri olsa da tek başına hastalığın göstergesi değildir.
Hipotiroidi Kimlerde Daha Sık Görülür?
Hipotiroidi her yaşta ortaya çıkabilir ancak bazı gruplarda görülme sıklığı daha yüksektir. Kadınlarda ve ileri yaşlarda daha sık görülür. Ailesinde tiroid hastalığı bulunan kişilerde de risk artabilir.
Hashimoto gibi otoimmün tiroid hastalıklarının bulunması, tiroid bezine yönelik geçirilmiş cerrahi işlemler ve tiroid fonksiyonlarını etkileyen bazı durumlar da hipotiroidi gelişme ihtimalini artırabilir.
Risk faktörünün bulunması kişinin mutlaka hipotiroidi yaşayacağı anlamına gelmez.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
1. Hipotiroidi sürekli yorgunluk yapar mı?
Yorgunluk ve halsizlik hipotiroidide sık görülebilir. Ancak uyku sorunları, kansızlık ve farklı sağlık durumları da sürekli yorgunluğa yol açabilir.
2. Hipotiroidide TSH yükselir mi?
Primer hipotiroidide TSH genellikle yükselir. TSH sonucu serbest T4 ve diğer bulgularla birlikte değerlendirilir.
3. Hipotiroidi saç dökülmesine neden olur mu?
Tiroid hormonlarının yetersizliği saçlarda incelme ve yaygın saç dökülmesiyle ilişkili olabilir. Ancak saç dökülmesinin birçok farklı nedeni bulunur.
4. Hashimoto olan herkeste hipotiroidi görülür mü?
Hayır. Hashimoto zaman içerisinde tiroid fonksiyonlarını azaltabilir ancak özellikle erken dönemlerde tiroid hormonları normal aralıkta bulunabilir.
