Polikistik Over Sendromu (PCOS), yumurtlama düzenini, hormon seviyelerini ve metabolizmayı etkileyen hormonal bir durumdur. Adet düzensizliği, tüylenme artışı, akne, saçlarda incelme ve kilo değişimleri sık görülen belirtiler arasındadır. Bazı kişilerde insülin direnci de PCOS’a eşlik edebilir ancak belirtilerin türü ve şiddeti kişiden kişiye değişir.
Polikistik Over Sendromu Nedir?
Polikistik Over Sendromu (PCOS) özellikle üreme çağındaki kadınlarda görülen hormonal ve metabolik özelliklere sahip bir sendromdur. Yumurtlama düzenindeki değişiklikler ve androjen hormonlarının yüksekliği PCOS tablosunda öne çıkabilir.
Adında “polikistik” ifadesi geçmesine rağmen PCOS yalnızca yumurtalıklarda kist bulunması anlamına gelmez. Hatta yumurtalıklarda polikistik görünüm bulunmadan da PCOS tablosu görülebilir. Bu nedenle hastalığı yalnızca ultrason görüntüsü üzerinden tanımlamak doğru değildir.
Polikistik Over Sendromu Belirtileri Nelerdir?
Polikistik Over Sendromu belirtileri herkeste aynı şekilde ortaya çıkmaz. Bazı kişilerde adet döngüsündeki değişiklikler ön plandayken bazılarında cilt, saç veya tüylenmeyle ilgili belirtiler daha belirgin hale gelebilir.
PCOS ile birlikte görülebilen belirtiler arasında şunlar yer alır:
- Adetlerin düzensiz veya seyrek olması
- Yumurtlama düzensizliği
- Yüz ve vücutta tüylenme artışı
- Akne ve yağlı cilt
- Saçlarda incelme veya dökülme
- Kilo artışı veya kilo vermekte zorlanma
Bu belirtilerin her biri farklı nedenlerle de ortaya çıkabilir. Bu nedenle tek bir belirti Polikistik Over Sendromunun varlığını tek başına göstermez.
Polikistik Over Sendromu Neden Olur?
PCOS’un ortaya çıkmasını açıklayan tek bir neden bulunmaz. Genetik yatkınlık, hormonal değişiklikler ve metabolik faktörler birlikte rol oynayabilir.
PCOS’ta androjen olarak adlandırılan hormonların düzeyinde artış görülebilir. Androjen fazlalığı yumurtlama düzenini etkilerken tüylenme artışı, akne ve saçlarda incelme gibi belirtilerle de ilişkilendirilebilir.
Ailesinde PCOS bulunan kişilerde sendromun görülme olasılığının artması, genetik faktörlerin de sürece katkıda bulunduğunu gösterir.
PCOS ile Adet Düzensizliği Arasındaki İlişki Nedir?
Normal adet döngüsünde yumurtalıklarda yumurta gelişir ve belirli bir dönemde yumurtlama gerçekleşir. PCOS’ta hormonal değişiklikler bu süreci etkileyebilir.
Yumurtlamanın düzenli gerçekleşmemesi adet döngülerinin uzamasına veya adetlerin seyrekleşmesine yol açabilir. Bazı kişilerde ise uzun süre adet görülmeyebilir.
Bununla birlikte düzenli adet gören kişilerde de PCOS görülebilir. Bu nedenle adet düzeni önemli bir bulgu olsa da tek başına yeterli değildir.
Polikistik Over Sendromu ve İnsülin Direnci Arasındaki İlişki
PCOS ile insülin direnci arasında yakın bir ilişki bulunabilir. İnsülin direncinde kas, yağ ve karaciğer hücreleri insülin hormonuna yeterince yanıt vermez. Pankreas kan şekerini dengede tutmak için daha fazla insülin üretmeye başlayabilir.
Kandaki insülin seviyesinin yükselmesi yumurtalıkların androjen üretimini etkileyebilir. Bu süreç yumurtlama düzensizliği ve bazı PCOS belirtilerinin ortaya çıkmasına katkıda bulunabilir.
Ancak Polikistik Over Sendromu bulunan herkeste insülin direnci görülmez. Benzer şekilde insülin direnci bulunan herkes PCOS değildir.
Polikistik Over Sendromu Kilo Aldırır mı?
PCOS ile vücut ağırlığı arasında karşılıklı bir ilişki bulunabilir. Özellikle insülin direncinin eşlik ettiği durumlarda kilo kontrolü zorlaşabilir.
Ancak Polikistik Over Sendromu yalnızca fazla kilolu kişilerde görülmez. Normal vücut ağırlığına sahip kişilerde de PCOS görülebilir. Bu nedenle vücut ağırlığı tek başına PCOS’u gösteren veya dışlayan bir ölçüt değildir.
Polikistik Over Sendromunda Hangi Değerlere Bakılır?
PCOS’u tek başına gösteren özel bir kan testi bulunmaz. Hormonal ve metabolik yapıyı değerlendirmek amacıyla farklı kan değerleri incelenebilir.
Testosteron ve diğer androjen hormonlarının yanı sıra bazı durumlarda TSH ve prolaktin gibi hormonlar da değerlendirmeye dahil olabilir. Kan şekeri ve HbA1c gibi değerler ise glikoz metabolizması hakkında bilgi sağlar.
Yumurtalıkların görünümünü değerlendirmek amacıyla ultrason görüntülemesinden de yararlanılabilir. Ancak ultrasonda çok sayıda küçük folikül görülmesi tek başına PCOS anlamına gelmez.
Polikistik Over ile Polikistik Over Sendromu Aynı mı?
Polikistik over görünümü ile Polikistik Over Sendromu aynı şeyi ifade etmez. Ultrasonda yumurtalıklarda çok sayıda küçük folikül görülmesi polikistik over görünümü olarak tanımlanabilir.
PCOS ise adet ve yumurtlama düzeni, androjen fazlalığına ilişkin bulgular ve yumurtalık görünümü gibi farklı özelliklerin değerlendirildiği daha geniş bir tablodur.
Bu nedenle ultrason görüntüsünde polikistik over görünümünün bulunması kişinin doğrudan PCOS olduğu anlamına gelmez.
PCOS Doğurganlığı Etkiler mi?
Polikistik Over Sendromunda yumurtlamanın seyrek veya düzensiz gerçekleşmesi gebelik sürecini etkileyebilir. Ancak PCOS bulunması gebeliğin mümkün olmadığı anlamına gelmez.
Yumurtlama düzeni kişiden kişiye değişir. Yaş, metabolik durum ve üreme sağlığını etkileyen diğer faktörler de doğurganlık üzerinde rol oynar.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
1. Polikistik Over Sendromu ile yumurtalık kisti aynı şey midir?
Hayır. PCOS’ta görülen küçük yapılar klasik yumurtalık kistleriyle aynı değildir. Bunlar çoğunlukla gelişimin farklı aşamalarında bulunan küçük foliküllerdir.
2. PCOS olan herkesin adeti düzensiz midir?
Hayır. Adet düzensizliği PCOS’un sık görülen özelliklerinden biridir ancak bazı kişiler düzenli adet görebilir. Belirtiler ve hormonal değişiklikler kişiden kişiye farklılık gösterebilir.
3. Polikistik Over Sendromunda HbA1c yüksek çıkar mı?
PCOS’a insülin direnci veya kan şekeri düzeninde değişiklik eşlik ediyorsa HbA1c yüksekliği görülebilir. Ancak PCOS bulunan herkesin HbA1c değeri yüksek olmaz.
4. Polikistik Over Sendromu sadece kilolu kişilerde mi görülür?
Hayır. PCOS farklı vücut ağırlıklarındaki kişilerde görülebilir. Kilo ve insülin direnci bazı kişilerde metabolik özellikleri etkileyebilir ancak PCOS için zorunlu değildir.
