Dışkıda kan görülmesi, sindirim sisteminin herhangi bir bölümünde kanama bulunduğunu gösterebilir. Parlak kırmızı kan çoğunlukla makat, rektum veya kalın bağırsağın alt bölümleriyle ilişkiliyken siyah ve katran benzeri dışkı daha üst sindirim sistemi kanamalarını düşündürür. Hemoroid ve anal fissür sık nedenler arasında yer alsa da bağırsak iltihapları, polipler ve kolorektal kanser de kanamaya yol açabilir. Kanamanın rengi, miktarı ve eşlik eden belirtiler değerlendirme sürecine yön verir.
Dışkıda kan görülmesi, tek başına belirli bir hastalığın tanısını koymaz ancak göz ardı edilmemesi gereken bir sindirim sistemi belirtisidir. Kan yalnızca tuvalet kâğıdında ince bir iz şeklinde görülebilir, dışkının yüzeyini kaplayabilir veya dışkıyla tamamen karışabilir. Bazı kanamalar gözle fark edilmez ve yalnızca dışkı ya da kan testlerinde ortaya çıkar. Kanamanın tekrarlaması, miktarının artması veya başka belirtilerle birlikte görülmesi altta yatan nedenin araştırılmasını gerektirir.
Dışkıdaki Kanın Rengi ve Görünümü Ne Anlatır?
Kanamanın görünümü, kaynağın sindirim sisteminin hangi bölümünde bulunduğu hakkında fikir verebilir. Ancak yalnızca renge bakarak kesin tanı koymak mümkün değildir.
Parlak kırmızı kan, çoğunlukla makat veya kalın bağırsağın alt bölümünden kaynaklanır. Kan tuvalet kâğıdında, klozette veya dışkının dış yüzeyinde görülebilir. Hemoroid ve anal fissür bu görünümün sık nedenleri arasındadır.
Koyu kırmızı veya bordo kan, kalın bağırsağın daha üst kısımlarından gelen kanamalarda görülebilir. Kanın dışkıyla karışık olması; divertiküler hastalık, bağırsak iltihabı, polip veya tümör gibi nedenlerle bağlantı gösterebilir.
Siyah, parlak ve katran benzeri dışkı, melena olarak adlandırılır. Bu görünüm çoğunlukla mide veya onikiparmak bağırsağı gibi üst sindirim sistemi bölümlerinden gelen kanın sindirilmesiyle ortaya çıkar. Mide ülseri, gastrit ve bazı ilaçlara bağlı kanamalar bu tabloya yol açabilir. Demir ilaçları ve bazı koyu renkli gıdalar da dışkıyı siyaha çevirebilir; ancak yapışkan, kötü kokulu ve katran görünümündeki dışkı tıbbi değerlendirme gerektirir.
Gözle görülmeyen kanama ise gizli kanama olarak tanımlanır. Uzun süre devam eden küçük miktardaki kan kaybı demir eksikliği anemisine neden olabilir. Kişi kan görmese bile halsizlik, solukluk, nefes darlığı ve çabuk yorulma yaşayabilir.
Hemoroid ve Anal Fissür Kanamaya Nasıl Yol Açar?
Hemoroid, anal kanaldaki damar ve destek dokularının genişlemesiyle gelişir. İç hemoroidlerde dışkılama sırasında tahriş olan yüzey kanayabilir. Kan genellikle parlak kırmızıdır; dışkının üzerinde, tuvalet kâğıdında veya klozette damlama şeklinde görülür. İç hemoroid kanaması çoğu zaman ağrısızdır. Dış hemoroid ise pıhtı geliştiğinde ağrı, sertlik ve şişlik oluşturabilir.
Anal fissür, makat kanalının girişinde oluşan küçük bir yırtıktır. Sert veya büyük dışkı geçişi, uzun süreli kabızlık ve yoğun ıkınma fissür gelişimine zemin hazırlayabilir. Anal fissürde kanama çoğunlukla az miktarda ve parlak kırmızıdır. Dışkılama sırasında başlayan keskin ağrı ve sonrasında devam eden yanma, fissürü hemoroidden ayırmaya yardımcı olabilir.
İki hastalıkta da kanama görülmesi, her rektal kanamanın bu nedenlere bağlanabileceği anlamına gelmez. Özellikle daha önce hemoroid tanısı alan kişiler, yeni başlayan kanamayı otomatik olarak aynı hastalıkla ilişkilendirebilir. Kanamanın düzeni değiştiğinde, dışkıyla karıştığında veya bağırsak alışkanlıklarındaki değişikliklere eşlik ettiğinde farklı nedenler de değerlendirilir.
Hemoroid ve anal fissürde sık görülen farklılıklar şöyle sıralanabilir:
- Hemoroidde ağrısız, parlak kırmızı kanama daha sık görülür.
- Anal fissürde dışkılama sırasında keskin ağrı ön plandadır.
- Hemoroid anal bölgede şişlik veya sarkma oluşturabilir.
- Anal fissür sonrasında ağrı birkaç saat devam edebilir.
- Her iki durumda da kabızlık ve yoğun ıkınma yakınmaları artırabilir.
Dışkıda Kan Hangi Bağırsak Hastalıklarıyla İlişkili Olabilir?
Dışkıda kan görülmesine hem iyi huylu hem de ciddi bağırsak hastalıkları yol açabilir. Kanamanın nedeni yalnızca belirtilere bakılarak kesinleştirilemez.
Divertiküler hastalık, kalın bağırsak duvarında küçük keseciklerin oluşmasıyla gelişir. Bu keseciklerin yakınındaki damarlar kanadığında genellikle ağrısız ve bazen fazla miktarda parlak ya da koyu kırmızı kan görülebilir.
İnflamatuar bağırsak hastalıkları, ülseratif kolit ve Crohn hastalığını kapsar. Bağırsak duvarındaki kronik iltihap, ülserlere ve kanamaya yol açabilir. Kanlı ishal, mukus, karın ağrısı, dışkılama aciliyeti ve kilo kaybı eşlik edebilir.
Bağırsak enfeksiyonları, kanlı ishal, karın krampları, ateş, bulantı ve kusma oluşturabilir. Bakteriyel veya paraziter enfeksiyonlarda bağırsak yüzeyinin hasar görmesi kanamaya neden olabilir.
Anjiyodisplazi, bağırsak duvarındaki anormal damar yapılarını ifade eder. Özellikle ileri yaşlarda ağrısız ve tekrarlayan kanamalara yol açabilir.
Kolon polipleri, bağırsak iç yüzeyinden gelişen doku oluşumlarıdır. Çoğu belirti vermez ancak bazı polipler kanayabilir. Bazı polip türleri zaman içinde kanserleşme riski taşıdığı için kolonoskopi sırasında çıkarılıp patolojik incelemeye gönderilir.
Kolon ve rektum kanseri, dışkıda kanın önemli nedenleri arasında yer alır. Kanama parlak kırmızı, koyu veya dışkıyla karışık görülebilir. Kalıcı kabızlık ya da ishal, dışkı çapında değişiklik, tam boşalamama hissi, karın ağrısı, açıklanamayan kilo kaybı ve kansızlık eşlik edebilir. Kolon kanseri erken dönemde belirti vermeyebileceği gibi yalnızca gizli kan kaybıyla da kendini gösterebilir.
Üst sindirim sistemi kanamalarında mide veya onikiparmak bağırsağı ülserleri, mide iltihabı ve yemek borusundaki damar sorunları da siyah dışkıya yol açabilir. Kan sulandırıcılar, aspirin ve bazı ağrı kesiciler kanama riskini artırabilir; ancak kullanılan ilaçlar doktor önerisi olmadan bırakılmamalıdır.
Ne Zaman Doktora Başvurmak Gerekir?
Az miktardaki tek seferlik kanama bazen sert dışkı veya yüzeysel anal tahrişle ilişkili olabilir. Buna rağmen kanama tekrarlıyorsa, nedeni bilinmiyorsa veya yeni başladıysa tıbbi değerlendirme gerekir.
Aşağıdaki belirtiler bulunduğunda değerlendirmeyi geciktirmemek önem taşır:
- Dışkıda tekrarlayan veya miktarı artan kan
- Siyah ve katran benzeri dışkı
- Kanlı ishal
- Kalıcı kabızlık veya ishal
- Açıklanamayan kilo kaybı
- Karın ağrısı ve şişkinlik
- Halsizlik, solukluk veya nefes darlığı
- Ailede kolon ya da rektum kanseri öyküsü
- Demir eksikliği anemisi
- Dışkılama alışkanlıklarında yeni ve kalıcı değişiklik
Kanama durmuyorsa, klozet suyunu kırmızıya çevirecek kadar fazlaysa veya büyük pıhtılar görülüyorsa acil değerlendirme gerekir. Baş dönmesi, bayılma, soğuk terleme, hızlı kalp atışı, nefes darlığı ve bilinç bulanıklığı ciddi kan kaybına işaret edebilir.
Tanı sürecinde tıbbi öykü, anal bölge muayenesi ve rektal muayene yapılabilir. Kan sayımı, demir testleri ve dışkı incelemeleri kanamanın etkisini değerlendirmeye yardımcı olur. Yaş, belirtiler ve risk faktörlerine göre anoskopi, rektoskopi, kolonoskopi, üst endoskopi veya görüntüleme yöntemleri gündeme gelebilir. Tedavi kanamayı durdurmanın yanında asıl nedeni kontrol altına almayı hedefler.
SSS – Sıkça Sorulan Sorular
Dışkıda Parlak Kırmızı Kan Her Zaman Hemoroid Midir?
Hayır. Parlak kırmızı kan hemoroid ve anal fissürde sık görülse de polip, bağırsak iltihabı, divertiküler hastalık ve kolorektal kanser de benzer kanama oluşturabilir.
Siyah Dışkı Her Zaman Kanama Anlamına Gelir Mi?
Hayır. Demir ilaçları ve bazı koyu renkli besinler dışkıyı siyahlaştırabilir. Katran gibi yapışkan, parlak ve kötü kokulu siyah dışkı ise üst sindirim sistemi kanamasını düşündürür.
Dışkıda Kanama Ağrısız Görülebilir Mi?
Evet. İç hemoroid, divertiküler kanama, anjiyodisplazi, polip ve bazı bağırsak tümörleri ağrısız kanamaya yol açabilir. Ağrının bulunmaması değerlendirme gereksinimini ortadan kaldırmaz.
Bir Kez Kan Görmek Önemli Midir?
Tek seferlik az miktardaki kan sert dışkı veya yüzeysel bir çatlakla ilişkili olabilir. Kanama tekrarlarsa, miktarı artarsa, dışkıyla karışırsa veya bağırsak düzeni değişirse nedeninin araştırılması gerekir.
