Boyun bölgesi günlük hayatta en çok kullandığımız ama sorun çıktığında hayat kalitesini ciddi şekilde düşüren alanlardan biridir. Özellikle bebeklerde ve çocuklarda görülen bazı boyun problemleri aileleri oldukça endişelendirebilir. Bu noktada en sık karşılaşılan durumlardan biri de tortikolis nedir sorusuyla gündeme gelen eğri boyun hastalığıdır. Peki tortikolis tam olarak ne anlama gelir, neden ortaya çıkar ve nasıl tedavi edilir?
Tortikolis Nedir? Eğri Boyun Hastalığı Ne Anlama Gelir?
Tortikolis nedir diye sorulduğunda en basit haliyle boyun eğriliği yanıtı verilebilir. Tortikolis boyun kaslarının istemsiz şekilde kasılması sonucu başın bir tarafa doğru eğilmesi ve bu pozisyonda kalması durumudur. Bu eğrilik çoğu zaman ağrı, hareket kısıtlılığı ve günlük yaşamda rahatsızlık hissiyle birlikte görülür.
Halk arasında eğri boyun hastalığı olarak bilinen tortikolis en sık bebeklerde ortaya çıksa da çocuklarda ve yetişkinlerde de sonradan gelişebilir. Yenidoğan bebeklerde görülmesi genellikle anne karnındaki duruş şekli ya da doğum sırasında yaşanan zorluklarla ilişkilidir. Her tortikolis vakası doğuştan olmak zorunda değildir. Bazı durumlarda sonradan da ortaya çıkabilir.
Tortikolis Türleri Nelerdir?
Tortikolis oluşum zamanına göre iki ana gruba ayrılır. Bu ayrım hem tanı hem de tedavi süreci açısından oldukça önemlidir. İşte bilinen tortikolis türleri;
Konjenital (Doğuştan) Tortikolis
Konjenital tortikolis bebeğin doğuştan sahip olduğu bir durumdur. Genellikle doğumdan sonraki ilk birkaç ay içinde fark edilir. Bebek başını çevirmeye başladıkça boynunun sürekli aynı tarafa eğik durduğu gözlemlenir. Bu tür tortikolisin en sık nedeni SCM adı verilen boyun kasının kısalmasıdır. Kasın kısalması başın bir tarafa doğru çekilmesine neden olur.
Edinilmiş (Sonradan Gelişen) Tortikolis
Edinilmiş tortikolis ise doğumdan sonra ortaya çıkar. Çocuklarda, ergenlerde ya da yetişkinlerde görülebilir. Bu tip tortikolis genellikle bir enfeksiyon, travma, ani ve ters bir hareket ya da boyun bölgesini etkileyen başka bir sağlık sorununa bağlı olarak gelişir. Edinilmiş tortikolis bazen geçici olabilirken bazı durumlarda tedavi gerektirebilir.
Tortikolis Neden Olur?
Tortikolis neden olur? sorusunun tek bir cevabı yoktur. Özellikle bebeklerde kesin bir neden her zaman saptanamayabilir. Yapılan gözlemler ve klinik deneyimler doğrultusunda bazı yaygın nedenler ön plana çıkar.
Konjenital tortikolisin en önemli nedenlerinden biri SCM kasının kısalmasıdır. Bunun dışında bebeğin anne karnındaki duruş şekli, boyun kaslarında doğum sırasında oluşan kan toplanmaları ya da kas dokusunun normalden kalın olması da etkili olabilir.
Edinilmiş tortikolis ise genellikle şu durumlarla ilişkilendirilir;
- Viral enfeksiyonlar
- Boyun bölgesine alınan darbeler
- Yanlış uyku pozisyonları
- Boyunda kas spazmları
- Boyun fıtığı
- Gastroözofageal reflü
- Bazı ilaçlara karşı gelişen yan etkiler
Bu nedenler boyun kaslarında tahrişe, spazma ya da ağrılı kasılmalara yol açarak tortikolisi tetikleyebilir.
Tortikolis Belirtileri Nelerdir?
Tortikolisin en belirgin ve kolay fark edilen belirtisi başın sürekli aynı tarafa doğru eğik durmasıdır. Özellikle bebeklerde bu durum çok net şekilde gözlemlenebilir. bununla sınırlı değildir. Tortikolis belirtileri genel olarak şu şekilde sıralanabilir;
- Başın belirli bir yöne doğru eğilmesi
- Baş ve boyun hareketlerinde kısıtlılık
- Bir omzun diğerine göre daha yukarıda durması
- Boyun kaslarında sertlik, gerginlik ya da şişlik
- Yüz hatlarında zamanla oluşan asimetriler
- Boyun ağrısı
- Baş ağrısı
- Kafa titremesi
Belirtilerin şiddeti kişiden kişiye değişebilir. Bazı bebeklerde yalnızca hafif bir eğiklik varken bazı vakalarda ağrı ve hareket kısıtlılığı daha belirgin olabilir.
Tortikolis Nasıl Teşhis Edilir?
Tortikolis teşhisi genellikle doktorun yaptığı fizik muayene ile konur. Muayene sırasında boynun hangi yöne ne kadar eğildiği, hareket açıklığı ve kasların durumu değerlendirilir. Özellikle boyunda sertlik ya da şişlik olup olmadığı dikkatle incelenir.
Gerekli görülen durumlarda altta yatan başka bir sorun olup olmadığını anlamak için bazı görüntüleme yöntemlerine başvurulabilir. Bunlar arasında boyun röntgeni, bilgisayarlı tomografi ve MR yer alır. Bu testler özellikle edinilmiş tortikolis vakalarında daha sık istenir.
Tortikolis Kendiliğinden Geçer mi?
Ailelerin en çok merak ettiği sorulardan biri de tortikolisin kendi kendine düzelip düzelmeyeceğidir. Bazı hafif vakalarda özellikle kas gerginliği çok ileri düzeyde değilse, belirtiler zamanla azalabilir. Ancak bu durum her zaman geçerli değildir.
Konjenital tortikolis vakalarının büyük bir kısmı erken dönemde fark edilip doğru egzersizlerle desteklenirse tamamen düzelebilir. Edinilmiş tortikolis ise altta yatan nedene bağlı olarak bazen kısa sürede iyileşirken bazen daha uzun bir tedavi süreci gerektirebilir. Bu nedenle bekleyelim, geçer yaklaşımı yerine uzman görüşü almak çok daha sağlıklı bir yol olur.
Tortikolis Tedavisi Nasıl Yapılır?
Tortikolis tedavisi hastalığın türüne ve şiddetine göre planlanır. Erken tanı konulan vakalarda tedavi süreci genellikle daha kolay ve başarılıdır.
Konjenital tortikolisin tedavisinde en sık tercih edilen yöntem fizik tedavidir. Boyun kaslarını esnetmeye ve doğru pozisyona getirmeye yönelik germe egzersizleri uygulanır. Bu egzersizler çoğu zaman evde yapılabilir ancak mutlaka doktor veya fizyoterapist kontrolünde olmalıdır.
Edinilmiş tortikolis tedavisinde ise öncelikle altta yatan neden hedef alınır. Eğer enfeksiyon varsa uygun ilaçlar kullanılır, ağrı varsa ağrı kesicilerle rahatlama sağlanır. Gerekli durumlarda kasları gevşetmek için botulinum toksini enjeksiyonları uygulanabilir. Tedavi sürecinde şu yöntemlerden de faydalanılabilir;
- Fizik tedavi ve egzersizler
- Isı uygulamaları
- Masaj
- Boyunluk veya özel yastıklar
- Uyku pozisyonu düzenlemeleri
Nadir durumlarda özellikle diğer yöntemlerin yeterli olmadığı vakalarda cerrahi müdahale gündeme gelebilir. Ancak bu genellikle son çare olarak düşünülür.
Tortikolis Tedavisinde Dikkat Edilmesi Gerekenler
Tortikolis tedavisinde en önemli noktalardan biri bilinçsiz uygulamalardan kaçınmaktır. Özellikle bebeklerde yapılan yanlış egzersizler veya hatalı tutuş şekilleri sorunu daha da kötüleştirebilir. Bu nedenle tüm uygulamalar mutlaka uzman önerisiyle yapılmalıdır.
Düzenli takip egzersizlerin aksatılmaması ve bebeğin günlük yaşamda doğru pozisyonlara teşvik edilmesi tedavinin başarısını artırır. Sabırlı ve düzenli bir yaklaşım sayesinde tortikolisin büyük bir kısmı kalıcı sorunlara yol açmadan kontrol altına alınabilir.
