Dışkılama sonrası tam boşalamama hissi; kabızlık, bağırsak hareketlerindeki düzensizlik, pelvik taban kaslarının uyumsuz çalışması veya rektum bölgesindeki hassasiyet nedeniyle ortaya çıkabilir. Tıp dilinde bu yakınlık bazen “tenesmus” kavramıyla açıklanır. Belirti sık tekrarlıyorsa, dışkıda kan veya açıklanamayan kilo kaybı gibi bulgular eşlik ediyorsa kişi bir sağlık uzmanına başvurmalıdır.
Dışkılama sonrası tam boşalamama hissi, tuvaletten kalktıktan sonra bağırsakta hâlâ dışkı kaldığını düşünme veya kısa süre içinde yeniden tuvalete gitme ihtiyacı duyma şeklinde kendini gösterir. Bazı kişiler bu hissi yalnızca kabız oldukları dönemlerde yaşarken bazı kişilerde şikâyet uzun süre devam eder. Bu durum tek başına belirli bir hastalığı göstermez. Bağırsak alışkanlıkları, dışkının yapısı, kasların çalışma biçimi ve rektum bölgesindeki hassasiyet birlikte değerlendirilmelidir.
Tam Boşalamama Hissi ve Kabızlık Arasındaki Bağlantı
Kabızlık, dışkılama sonrası tam boşalamama hissinin en sık karşılaşılan nedenleri arasında yer alır. Kabızlık yalnızca tuvalete seyrek çıkmak anlamına gelmez. Sert dışkı, aşırı ıkınma, uzun süre tuvalette kalma ve dışkının güçlükle çıkması da kabızlık tablosuna eşlik eder.
Dışkı bağırsakta uzun süre kaldığında daha fazla su kaybeder ve sertleşir. Sertleşen dışkı rektumdan tam olarak çıkmayabilir. Kişi bir miktar dışkılasa bile içeride parça kaldığını hissedebilir. Bu durum sık tuvalete gitme, uzun süre ıkınma ve makat çevresinde rahatsızlık yaratabilir. Kabızlık ayrıca rektum kaslarını zaman içinde zorlayabilir.
Yetersiz sıvı tüketimi, lif bakımından zayıf beslenme, hareketsiz yaşam ve tuvalet ihtiyacını sürekli erteleme kabızlığı artırabilir. Bazı ağrı kesiciler, demir ilaçları ve başka reçeteli ilaçlar da bağırsak hareketlerini yavaşlatabilir. Kişi kullandığı bir ilacın şikâyetlerini artırdığını düşünüyorsa ilacı kendi kararıyla bırakmak yerine doktoruyla görüşmelidir.
Pelvik Taban Kasları Dışkılamayı Nasıl Etkiler?
Dışkılama sırasında karın, rektum, anüs ve pelvik taban kaslarının uyumlu biçimde çalışması gerekir. Karın kasları dışkıyı aşağı doğru iterken makat çevresindeki kaslar gevşer. Pelvik taban kasları yeterince gevşemediğinde veya dışkılama sırasında ters yönde kasıldığında kişi dışkıyı çıkarmakta zorlanır.
Bu tabloya pelvik taban disfonksiyonu veya dissinerjik dışkılama adı verilir. Kişi sık sık ıkınabilir, tuvalette uzun süre kalabilir ve dışkılama bittikten sonra bağırsaklarının hâlâ dolu olduğunu düşünebilir. Bazı kişiler dışkıyı çıkarabilmek için farklı oturma pozisyonları dener veya karın bölgesine baskı uygulama ihtiyacı duyar.
Pelvik taban sorunu yaşayan herkes aynı belirtileri göstermez. Bazı kişiler düzenli olarak tuvalete çıksa bile tam boşalamama hissi yaşar. Bu nedenle yalnızca dışkılama sıklığına bakmak yeterli değildir. Dışkının kıvamı, ıkınma süresi, tuvalette geçirilen zaman ve dışkılama sonrası rahatlama hissi de değerlendirmede önem taşır.
Uzun süre ve kuvvetli biçimde ıkınmak şikâyeti azaltmak yerine makat bölgesindeki basıncı artırabilir. Tuvalette ayakların altına alçak bir yükselti koymak, dizleri kalça seviyesinin üzerine çıkarmak ve gövdeyi hafifçe öne eğmek bazı kişilerde dışkılamayı kolaylaştırır. Buna rağmen yakınlık devam ediyorsa kişi profesyonel değerlendirme almalıdır.
Bağırsak Hassasiyeti ve Rektum Hastalıkları
Dışkılama sonrası tam boşalamama hissi her zaman rektumda gerçekten dışkı kaldığı anlamına gelmez. Rektumdaki sinirler tahriş veya iltihap nedeniyle aşırı hassaslaştığında bağırsak boş olsa bile beyne dışkılama ihtiyacı sinyali gönderebilir. Bu sürekli ya da tekrarlayan dışkılama isteğine tenesmus adı verilir.
İrritabl bağırsak sendromu; karın ağrısı, şişkinlik, kabızlık veya ishal ile birlikte tam boşalamama hissine yol açabilir. Proktit adı verilen rektum iltihabı ise dışkılama isteğinin yanı sıra makat ağrısı, mukus, ishal, kabızlık veya kanama yaratabilir. Crohn hastalığı ve ülseratif kolit gibi iltihaplı bağırsak hastalıkları da benzer yakınlıklara neden olabilir.
Rektal sarkma, rektosel ve bağırsak kanalını daraltan yapısal sorunlar da dışkının geçişini güçleştirebilir. Daha seyrek durumlarda kolon veya rektumdaki kitleler bağırsak alışkanlıklarını değiştirebilir. Tam boşalamama hissi tek başına kanser anlamına gelmez. Ancak kalıcı bağırsak değişikliği, dışkıda kan, karın ağrısı, halsizlik veya istemsiz kilo kaybı gibi belirtiler varsa kişi gecikmeden doktora başvurmalıdır.
Tam Boşalamama Hissi Yaşayanlar Ne Yapabilir?
Öncelikle şikâyetin ne sıklıkla ortaya çıktığını gözlemlemek gerekir. Dışkılama sıklığı, dışkının sertliği, ıkınma ihtiyacı, karın ağrısı ve kanama gibi bilgileri birkaç gün boyunca not etmek değerlendirmeyi kolaylaştırır.
Gün içinde yeterli su içmek, sebze, meyve, kurubaklagil ve tam tahıllar gibi lif kaynaklarını dengeli biçimde tüketmek bağırsak düzenini destekler. Lif miktarını bir anda artırmak gaz ve şişkinlik yaratabileceği için kademeli ilerlemek daha rahat bir geçiş sağlar. Düzenli yürüyüş ve günlük hareket de bağırsakların doğal hareketine katkı sunar.
Tuvalet ihtiyacını uzun süre ertelememek, acele etmemek ve yoğun biçimde ıkınmamak önem taşır. Buna karşılık tuvalette gereğinden uzun süre beklemek de makat bölgesindeki basıncı artırabilir.
Şikâyet birkaç haftadan uzun sürüyorsa, sık tekrarlıyorsa veya günlük yaşamı etkiliyorsa gastroenteroloji ya da genel cerrahi değerlendirmesi gerekir. Doktor kişinin öyküsüne ve muayene bulgularına göre kan testleri, dışkı incelemesi, kolonoskopi veya pelvik taban fonksiyonlarını ölçen testlerden yararlanabilir.
SSS – Sıkça Sorulan Sorular
Dışkılama sonrası tam boşalamama hissi normal midir?
Bu his zaman zaman kabızlık veya beslenme değişiklikleri nedeniyle yaşanabilir. Ancak sık tekrarlaması, uzun sürmesi ya da başka belirtilerle birlikte görülmesi tıbbi değerlendirme gerektirir.
Tam boşalamama hissi hemoroidden kaynaklanır mı?
Şişmiş hemoroid dokuları makat bölgesinde dolgunluk ve yabancı cisim hissi yaratabilir. Yine de her tam boşalamama şikâyetini hemoroide bağlamak doğru değildir.
Bağırsak boş olsa bile neden dışkılama isteği gelir?
Rektumdaki sinirlerin iltihap veya tahriş nedeniyle aşırı hassaslaşması, bağırsak boşken bile dışkılama ihtiyacı hissi yaratabilir. Doktorlar bu durumu tenesmus olarak adlandırır.
Hangi belirtilerde doktora başvurmak gerekir?
Dışkıda kan, siyah dışkı, açıklanamayan kilo kaybı, sürekli karın ağrısı, ateş, belirgin halsizlik veya ani bağırsak alışkanlığı değişikliği varsa doktora başvurmak gerekir.
